Yazı Detayı
28 Mart 2015 - Cumartesi 22:00 Bu yazı 1664 kez okundu
 
Yemen Üzerinden İran’ı Tartışmak
Ersoy Yıldız
yildizersoy.38@gmail.com
 
 

 

Yemen’de Şii Husiler’den oluşan hareketin başkent Aden’i ele geçirmesi ve Suudi Arabistan’ın Yemen’e hava saldırısı ardından Ortadoğu yine karıştı. Yemen nüfusunun yarıya yakının Şii mezhebinden olduğu biliniyor. Şii Husiler’in, İran güdümünde ve desteğinde bu hareketi başlattığını tahmin etmek zor değildir. Suudilerin tedirginliğini de anlamak zor değildir. Çünkü yanı başında İran güdümlü bir Şii yönetim istemiyor. Ayrıca bu kıvılcımın kendi Şii nüfusuna ve emirliklere sıçramasından korkuyor. Suudi Arabistan’ın müdahaleyi ABD’nin onayıyla yaptığı da biliniyor. Böyle bilinse de ABD’nin, Suudilere sonsuz destek verip vermeyeceğini zaman gösterecektir. 

Yeri gelmişken, bu ve benzer gelişmelerde konunun başka yönüne dikkat çekmek isterim. Ortadoğu’daki gelişmeler genellikle ABD ve İran döngüsünde devam eder. İşin esasını söylemek gerekirse Ortadoğu üzerinde en çok öne çıkan aktörler bu iki devlettir. Önce ABD’den başlayalım: ABD’nin bölgeye ilgisi 1950’li yıllardan sonra başlar. Bu ilginin arkasında üç önemli hedefi vardı. En başta gelen hedeflerinden biri İsrail’in kurulmasıydı. Haliyle İsrail’in Arap devletleri kıskacında kalmasını istemiyordu. Diğer bir hedefi ise, İkinci Dünya Savaşı sonrası bölgeden çekilmeye başlayan İngiltere’nin bıraktığı boşluğu doldurmak istiyordu. Üçüncü hedefi ise, ortaya koyduğu Eisenhower Doktrini ile Sovyetlerin bölgeye sızmasını engellemek istiyordu. 1990’lı yıllara kadar İsrail ile ilgili hedeflerinde başarılı sayılır. Diğer hedeflerinde ise tam istediği gibi olmadı. Oysa ki; Irak’a müdahale etmesiyle, Ortadoğu’ya demokrasi gelecek derken hesapta olmayan durumlar çıktı. Irak fiilen parçalanırken, diğer ulus devletler önemli ölçüde sarsıldı. Bu defa karşısında artık Sovyetler yoktu. Fakat kendisiyle satranç oynayacak başka bir rakip çıktı karşısına: O da İran’dı. 

Aslında İran’ın Ortadoğu ülkelerine ilgisi yüzyıllar öncesine dayanır. Ortadoğu ülkeleri Osmanlı hakimiyetinde iken İran çok etkili olamadı. Osmanlı bölgeden çekildikten sonra da İran istediği gibi etkili olamadı. Çünkü, Ortadoğu devletleri yapay devletlerdi yapa olmasına da. Fakat, ya arkalarında büyük devlet bulunuyor; ya da İran’a engel olabilecek durumdaydılar. Mesela, İran, 80’li yıllarda yaşanmış İran-Irak savaşında önemli kayıplar verdi. 90’lı yıllar sonrasında ABD’nin Irak’a müdahalesi tam da İran’ın beklentisine de uydu. Çünkü İran’a karşı koyabilecek otoriter devlet yapılanmaları önemli ölçüde sarsıldı. Gelişmeler sonrasında İran’ın adı daha çok duyulur oldu. Son olarak da Yemendeki gelişmelerde İran’ın etkisinden söz ediliyor. Büyük ihtimalle Yemen sonrası benzer gelişmelerde de adı duyulacak.

Peki, İran’ın söz sahibi olma gücü nereden geliyor? Aslına bakılırsa ekonomik ve askeri yönden İran’ın çok güçlü olduğu söylenemez. Fakat, bu unsurlardan daha üstün bir gücü var: İran, Ortadoğu politikasına Şia mezhebi gözlüğü ile bakıyor. Yani, Şia ideolojisine dönüştürüyor. Bu durum şu bakımdan önemlidir: Şia mezhebindeki din-devlet ilişkisi Sünni mezhebe benzemez. Şia mezhebinde devlet yöneticilerinden öte Ayetullahlar denilen dini liderlere bağlılık daha güçlüdür. İran’daki ulema ve dini liderlerden oluşan Velayet-i Fakih sistemi, tüm dünyadaki Şiiliğin de siyaset merkezidir. Bu bakımdan, Şia mezhebinin yaygın olduğu her coğrafyada ayrıca bir de İran vardır. İşin tabiatı gereği böyledir. 

 

 

 

 

 

 

 

 
Etiketler: Yemen, Üzerinden, İran’ı, Tartışmak,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Temmuz 2016
Başkanlık Sistemi ve Üniter Yapı
6508 Okunma.
18 Haziran 2016
Politikada Mizah
1249 Okunma.
28 Temmuz 2015
GÜNEY SINIRLARIMIZDAKİ ÇATIŞMALARIN GERİSİNDE NE VAR?
2628 Okunma.
08 Haziran 2015
Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
1837 Okunma.
29 Mayıs 2015
Türkiye’de Sistem Tartışması Bitmez
1598 Okunma.
19 Mayıs 2015
Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
1521 Okunma.
04 Mayıs 2015
3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
1710 Okunma.
02 Mayıs 2015
Amerika’da Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
1530 Okunma.
26 Nisan 2015
“Develeri Oynatmayın Beyler!”
1682 Okunma.
21 Nisan 2015
Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
1603 Okunma.
15 Nisan 2015
“Osmanlı’da ve İran’da -Mezhep ve Devlet-”
1574 Okunma.
12 Nisan 2015
“Chp’nin İki Parmak Solundayız!” (1946’lı Yıllar)
1593 Okunma.
12 Nisan 2015
Milletvekili Adaylarımız Neler Düşünür?
1505 Okunma.
09 Nisan 2015
Türkiye’nin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
1757 Okunma.
08 Nisan 2015
TÜRKİYE’NİN SİYASAL SİSTEM DÖNÜŞÜMLERİ (1)
1663 Okunma.
08 Nisan 2015
Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
1566 Okunma.
04 Nisan 2015
ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
1723 Okunma.
26 Mart 2015
Kumpaslı Mecazi Söylemler Öyle Çoğaldı ki!
1814 Okunma.
21 Mart 2015
Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
2157 Okunma.
19 Mart 2015
'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
1708 Okunma.
18 Mart 2015
“Gençlerden Ecdada Mektup”
1722 Okunma.
10 Mart 2015
Eşeğin Gölgesi Davası
3006 Okunma.
08 Mart 2015
Dünden Bugüne, Türkiye’de Kadınların Siyasal Katılımı (I)
1678 Okunma.
06 Mart 2015
SİYASAL KATILIMDA VE SİYASAL TEMSİLDE KADININ YERİ
2042 Okunma.
06 Mart 2015
MUSUL KONUSU YİNE GÜNDEME OTURACAK GİBİ
1628 Okunma.
Haber Yazılımı