Yazı Detayı
09 Nisan 2015 - Perşembe 20:11 Bu yazı 1821 kez okundu
 
Türkiye’nin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
Ersoy Yıldız
yildizersoy.38@gmail.com
 
 

 

Bir önceki yazıda, 1923’e kadar parlamenter sistem denemelerini özetlemiştim. Bilindiği gibi, 1920’de Atatürk’ün önderliğinde TBMM toplanmıştı. Fakat bu meclis, yakın zaman parlamentoları gibi değildi. Daha çok “kurucu meclis” niteliğindeydi. 1923 yılı Cumhuriyet’in İlanına kadar da Türkiye’yi  bu meclis yönetti. O yıllarda hem Kurtuluş Savaşı verildiği, hem de Cumhuriyetin temelleri atıldığı için olağanüstü özelliği olan dönemdi. Haliyle meclisin görevleri de olağanüstü nitelikteydi. Meclis hem yasalar çıkarıyor, hem içinden hükümeti kuruyor, zaman zaman da yargı görevini bile üstleniyordu. Atatürk, meclis başkanı, aynı zamanda devlet başkanı konumundadır. Dolayısıyla bu dönem parlamenter sistem olarak kabul görmüyor. Kendine has özellikler taşıyan ‘Meclis Hükümet Sistemi’dir. Parlamenter sistemlere benzemediği gibi, başkanlık sistemine de benzemiyordu.

Meclis Hükümet Sistemi, 1923’ten itibaren parlamenter sisteme dönüşmeye başlıyor. Cumhuriyetin ilanı ile Atatürk meclis başkanlığını bırakıp cumhurbaşkanı oluyor. Yani sistem, cumhurbaşkanı, hükümet ve meclisten oluşan tipik parlamenter sisteme doğru dönüşüyor. Cumhurbaşkanı ve hükümetten oluşan yürütme ile meclis arasında kuvvetler ayrılığı doğmaya başlıyor. Böyle bir yapı parlamenter sistemlerin temel özelikleridir. 1946 yılına kadar sistem çok fazla bir değişikliğe uğramadan devam ediyor.

Sistem 1946’ya kadar böyle devam etse de, üç özellik dikkat çekiyor: Birinci yönü; bu parlamenter sistem, tek partili parlamenter sistemdir. Mecliste sadece Cumhuriyet Halk Fırkasının (Partisinin) olduğu parlamenter sistemdir. Zaman zaman çok partili sisteme geçiş denemeleri görülse de başarılamıyor. Fakat, bazı yorumculara göre; tek partili gibi gözükse de; parti içi muhalefet gruplarının olduğu çoğulcu yapı gösteriyordu. İkinci yönü; cumhurbaşkanlarının başbakanlara kıyasla yürütmedeki gücü her zaman ağır basıyordu. Üçüncü yönü ise cumhurbaşkanlarının partili kalma özelliği devam ediyordu. İlk cumhurbaşkanı Atatürk, ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü aynı zamanda CHP genel başkanlarıdır.

-Devamı gelecek yazıda-

 

 
Etiketler: Türkiye’nin, Siyasal, Sistem, Dönüşümleri, (1923-1946, arası),
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Temmuz 2016
Başkanlık Sistemi ve Üniter Yapı
7219 Okunma.
18 Haziran 2016
Politikada Mizah
1321 Okunma.
28 Temmuz 2015
GÜNEY SINIRLARIMIZDAKİ ÇATIŞMALARIN GERİSİNDE NE VAR?
2702 Okunma.
08 Haziran 2015
Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
1900 Okunma.
29 Mayıs 2015
Türkiye’de Sistem Tartışması Bitmez
1667 Okunma.
19 Mayıs 2015
Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
1583 Okunma.
04 Mayıs 2015
3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
1776 Okunma.
02 Mayıs 2015
Amerika’da Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
1591 Okunma.
26 Nisan 2015
“Develeri Oynatmayın Beyler!”
1749 Okunma.
21 Nisan 2015
Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
1666 Okunma.
15 Nisan 2015
“Osmanlı’da ve İran’da -Mezhep ve Devlet-”
1637 Okunma.
12 Nisan 2015
“Chp’nin İki Parmak Solundayız!” (1946’lı Yıllar)
1658 Okunma.
12 Nisan 2015
Milletvekili Adaylarımız Neler Düşünür?
1565 Okunma.
08 Nisan 2015
TÜRKİYE’NİN SİYASAL SİSTEM DÖNÜŞÜMLERİ (1)
1727 Okunma.
08 Nisan 2015
Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
1634 Okunma.
04 Nisan 2015
ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
1784 Okunma.
28 Mart 2015
Yemen Üzerinden İran’ı Tartışmak
1723 Okunma.
26 Mart 2015
Kumpaslı Mecazi Söylemler Öyle Çoğaldı ki!
1886 Okunma.
21 Mart 2015
Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
2245 Okunma.
19 Mart 2015
'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
1771 Okunma.
18 Mart 2015
“Gençlerden Ecdada Mektup”
1810 Okunma.
10 Mart 2015
Eşeğin Gölgesi Davası
3125 Okunma.
08 Mart 2015
Dünden Bugüne, Türkiye’de Kadınların Siyasal Katılımı (I)
1739 Okunma.
06 Mart 2015
SİYASAL KATILIMDA VE SİYASAL TEMSİLDE KADININ YERİ
2115 Okunma.
06 Mart 2015
MUSUL KONUSU YİNE GÜNDEME OTURACAK GİBİ
1689 Okunma.
Haber Yazılımı