Yazı Detayı
08 Nisan 2015 - Çarşamba 00:15 Bu yazı 1664 kez okundu
 
TÜRKİYE’NİN SİYASAL SİSTEM DÖNÜŞÜMLERİ (1)
Ersoy Yıldız
yildizersoy.38@gmail.com
 
 

                TÜRKİYE’NİN SİYASAL SİSTEM DÖNÜŞÜMLERİ (1)

     Bazen öyle yanılgılar ortaya çıkıyor ki; sanki Türk siyasal sisteminin doğrusal bir çizgi izlediği sanılıyor. Benzer algı yanılmaları ortaya çıkınca, olayları kendi şartları içinde değerlendirmekten uzaklaşıyoruz. Oysa ki, Türk siyasi tarihi biraz incelenirse, Osmanlı Devleti’nin son zamanlarından bu yana az veya çok birbirinden farklı dönemler olduğu görülecektir. Özellikle de yürütme ve yasama ilişkileri açısından bu farklılıklar dikkat çekicidir. Tespit ettiğim farklılıkları, konunun uzunluğunu dikkate alarak iki parçada özetlemeyi uygun buldum.

Önce, 1876-1923 Arası Dönem:

     1) Türkiye’de sistem dönüşümünü bir yerden başlatacak olursak, 1876 yılından başlatmak daha uygun olur. Çünkü bu tarihte Meşrutiyet ilan ediliyor. Meşrutiyetin ilanı ile Türkiye’nin parlamenter sisteme geçtiği kabul edilir. Yürütme yetkisi yine padişahta devam etse de, sistemin içerisine bir de seçimle gelmiş yasa yapıcı bir meclis giriyor. Bu meclise “Osmanlı Mebuslar Meclisi” denmiş.

     2) 1876 yılında oluşan parlamenter sistem ancak 1 yıl devam edebiliyor. Osmanlı-Rus harbi gerekçe gösterilerek parlamenter sisteme son veriliyordu. Yani meclis dağıtılıyor.

     3) 1908 yılında 2.Meşrutiyet ilanı ile parlamenter sisteme bir daha dönüş yapıldı. Bir daha “Osmanlı Mebuslar Meclisi” toplanıyor. 1908 yılından 1918 yılına kadar Türkiye’de uygulanan sisteme parlamenter sistem denebilir. Çünkü, 1918 yılına kadar Osmanlı Mebuslar Meclisi kör-topal da olsa devam ediyor. Yürütme yetkisini elinde tutan padişah, onun karşısında da seçimle gelmiş yasama gücünü elinde tutan bir meclis var. Bu,  tipik bir parlamenter sistemdir. Fakat bu parlamenter sistemin iyilik hali uzun sürmedi.

Padişahın aşırı yetkileri azalıyordu azalmasına da bu defa da iktidarı ele geçiren partinin ağır baskısı başladı. İktidar olmak için partilerin yarışları eşit şartlarda gerçekleşmiyordu. Tarihe “sopalı seçimler” olarak geçen seçimler başladı. Özellikle 1913 sonrasında İttihat Terakki Partisi iktidarı bütünüyle ele geçirdi. Bu açıdan bakılırsa bu dönemin ideal parlamenter sistem olduğu söylenemez. İttihat Terakki Partisi’nin ağır baskısının hissedildiği tek partili parlamenter sistem de denebilir.

     4) 1918 yılı Mondros sonrasında padişah Vahdettin’in meclisi feshettiği, yani parlamenter sisteme ara verdiği görülüyor. Yani Osmanlı mebusları evlerine memleketlerine dönüyordu. 1918’den 1920 yılına kadar seçimle gelmiş bir meclisin olmadığı bir boşluk bulunuyor

     5) 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM’nin toplandığı görülüyor. 1923 yılı Cumhuriyet’in İlanına kadar da Türkiye bu meclis ile yönetildi. 1920-1923 arası dönem parlamenter sistem olarak pek kabul görmüyor. Bu dönem için yapılan tanım “meclis hükümeti dönemi” tanımıdır. 1920-1923 arası dönem, hem Kurtuluş Savaşı’nın devam ettiği, hem Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri atılmaya başladığı dönemdir. Bu bakımdan “Meclis Hükümet Dönemi” de kendine özgü bir sistemdir. Parlamenter sisteme benzemediği gibi başkanlık sistemine de benzemiyordu. Çünkü hem yasama görevi hem yürütme görevi mecliste toplanmıştı. Meclis başkanı da aynı zamanda devlet başkanı konumundadır.

-Devamı gelecek yazıda-

 

 
Etiketler: TÜRKİYE’NİN, SİYASAL, SİSTEM, DÖNÜŞÜMLERİ, (1),
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Temmuz 2016
Başkanlık Sistemi ve Üniter Yapı
6508 Okunma.
18 Haziran 2016
Politikada Mizah
1249 Okunma.
28 Temmuz 2015
GÜNEY SINIRLARIMIZDAKİ ÇATIŞMALARIN GERİSİNDE NE VAR?
2628 Okunma.
08 Haziran 2015
Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
1837 Okunma.
29 Mayıs 2015
Türkiye’de Sistem Tartışması Bitmez
1598 Okunma.
19 Mayıs 2015
Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
1521 Okunma.
04 Mayıs 2015
3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
1710 Okunma.
02 Mayıs 2015
Amerika’da Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
1530 Okunma.
26 Nisan 2015
“Develeri Oynatmayın Beyler!”
1682 Okunma.
21 Nisan 2015
Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
1603 Okunma.
15 Nisan 2015
“Osmanlı’da ve İran’da -Mezhep ve Devlet-”
1574 Okunma.
12 Nisan 2015
“Chp’nin İki Parmak Solundayız!” (1946’lı Yıllar)
1593 Okunma.
12 Nisan 2015
Milletvekili Adaylarımız Neler Düşünür?
1505 Okunma.
09 Nisan 2015
Türkiye’nin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
1757 Okunma.
08 Nisan 2015
Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
1566 Okunma.
04 Nisan 2015
ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
1723 Okunma.
28 Mart 2015
Yemen Üzerinden İran’ı Tartışmak
1664 Okunma.
26 Mart 2015
Kumpaslı Mecazi Söylemler Öyle Çoğaldı ki!
1814 Okunma.
21 Mart 2015
Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
2157 Okunma.
19 Mart 2015
'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
1708 Okunma.
18 Mart 2015
“Gençlerden Ecdada Mektup”
1723 Okunma.
10 Mart 2015
Eşeğin Gölgesi Davası
3006 Okunma.
08 Mart 2015
Dünden Bugüne, Türkiye’de Kadınların Siyasal Katılımı (I)
1678 Okunma.
06 Mart 2015
SİYASAL KATILIMDA VE SİYASAL TEMSİLDE KADININ YERİ
2042 Okunma.
06 Mart 2015
MUSUL KONUSU YİNE GÜNDEME OTURACAK GİBİ
1628 Okunma.
Haber Yazılımı