Yazı Detayı
26 Mart 2015 - Perşembe 22:12 Bu yazı 1817 kez okundu
 
Kumpaslı Mecazi Söylemler Öyle Çoğaldı ki!
Ersoy Yıldız
yildizersoy.38@gmail.com
 
 

 

Birkaç yıldan beri kumpaslı mecazi söylemler moda oldu desek yanlış olmaz. Türkiye’de bir şey tuttu mu tutuyor. Şimdilerde birçok yazarın yorumlarından tutun da siyaset alanında bile kullanılır oldu. Vurgusu mu farklı, kulağa mı hoş geliyor; yoksa ‘işin içinde iş var’ algısı mı oluşuyor nedir. Biraz da davudi bir tarz ile ifade edildi mi duyanların hemen dikkatini çekiyor.

Kumpasa gelmek

Kumpas kurmak

Kumpastan sıyrılmak

Kumpasa düşmek

Kumpasçılık yapmak

Kumpasın içinde olmak, gibi versiyonları da var.

 

Oyuna gelmek/getirilmek, tuzağa düşmek/düşürülmek, kandırmak/kandırılmak ifade biçimlerinin pabucu dama atıldı gibi. Şimdilerde bu gibi durumlar, kumpaslı mecazlar ile anlatılıyor. Haliyle, kumpastan etkilenme biçimi de taraflara farklı sıfat yüklüyor. Mesela, ‘bir kumpasın içine düştük’ gibi söylenirse; zarar gören taraf masumluğunu öne çıkarmaya çalışıyor. Tabi ki kumpas kuranlar da sinsilik, kurnazlık damgası yemiş oluyor.

 

İşin bu yönü bir tarafta kalsın da, kumpaslı söylemlerin kaynağına bir bakalım. İçinde kumpas kelimesi geçen yorum ve değerlendirmeleri duyanların zihinlerinde farklı çağrışımlar olabilir. Belki, John Le Carre, Stephen King, Agatha Christie’nin gizli servis, polisiye romanlarını çağrıştırabilir. O romanlarda da öyle, önce birtakım dolambaçlı ve gizemli olaylar gerçekleşir. Nihayetinde birilerinin okkanın altına gitmesiyle romanın konusu biter. Ya da kumpas, avcıların kurduğu tuzak gibi bir şeyi çağrıştırabilir. Belki de, danışıklı kişilerin bir araya gelip; başka kişiyi ütmesi gibi bir durumu çağrıştırabilir.

 

Oysa, kumpaslı mecazlar, bu misallerden türetilmemiş. Aslında çoğu kişinin yakından tanığı aletin yaptığı işten yola çıkılarak türetilmiş. Fransızca bir kelime olup; ‘compasse’ diye yazılıyor. Sanayi de çeşitli meslek alanlarında kullanılan bir aletin adıdır. Hani, kurbağacık ya da ingiliz anahtarı denilen alet gibi bir şeydir. Öyle karma karışık, yaptığı işe akıl sır ermeyecek alet falan değil. Üzerinde uzunluk derecelendirmesi bulunan, bir ucu sabit, diğer ucu hareketli bir alettir. İki ucu arasına yerleştirilen çeşitli cisimlerin çapı, kalınlığı veya uzunluğu ölçülüyor.

Derinlik kumpasları

Standart kumpaslar

Özel kumpaslar

Saatli kumpaslar

Dijital kumpaslar, gibi çeşitleri de var.

 

Velhasıl kelam, kumpaslı mecaz türleri bana pek makbul bir mecazi söylem gibi gelmiyor. Bir kumpaslı mecaz ile anlatılmak istenene bakıyorum. Bir de kumpas aletinin yaptığı işe baktığımda; arada uyumsuzluk var gibi. Türetilen mecaz ile mecaza kaynaklık eden aletin yaptığı iş tam örtüşmüyor. Sanki hatalı bir mecaz oluşturulmuş. Basit bir ölçüm işi yapan alet; karmaşık ve içinde kurnazlığı ifade eden mecazi söylemlerin kaynağı olmamalıdır.

 
Etiketler: Kumpaslı, Mecazi, Söylemler, Öyle, Çoğaldı, ki!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Temmuz 2016
Başkanlık Sistemi ve Üniter Yapı
6540 Okunma.
18 Haziran 2016
Politikada Mizah
1251 Okunma.
28 Temmuz 2015
GÜNEY SINIRLARIMIZDAKİ ÇATIŞMALARIN GERİSİNDE NE VAR?
2630 Okunma.
08 Haziran 2015
Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
1839 Okunma.
29 Mayıs 2015
Türkiye’de Sistem Tartışması Bitmez
1601 Okunma.
19 Mayıs 2015
Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
1524 Okunma.
04 Mayıs 2015
3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
1715 Okunma.
02 Mayıs 2015
Amerika’da Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
1535 Okunma.
26 Nisan 2015
“Develeri Oynatmayın Beyler!”
1685 Okunma.
21 Nisan 2015
Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
1607 Okunma.
15 Nisan 2015
“Osmanlı’da ve İran’da -Mezhep ve Devlet-”
1576 Okunma.
12 Nisan 2015
“Chp’nin İki Parmak Solundayız!” (1946’lı Yıllar)
1596 Okunma.
12 Nisan 2015
Milletvekili Adaylarımız Neler Düşünür?
1508 Okunma.
09 Nisan 2015
Türkiye’nin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
1760 Okunma.
08 Nisan 2015
TÜRKİYE’NİN SİYASAL SİSTEM DÖNÜŞÜMLERİ (1)
1668 Okunma.
08 Nisan 2015
Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
1569 Okunma.
04 Nisan 2015
ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
1726 Okunma.
28 Mart 2015
Yemen Üzerinden İran’ı Tartışmak
1666 Okunma.
21 Mart 2015
Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
2161 Okunma.
19 Mart 2015
'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
1711 Okunma.
18 Mart 2015
“Gençlerden Ecdada Mektup”
1728 Okunma.
10 Mart 2015
Eşeğin Gölgesi Davası
3012 Okunma.
08 Mart 2015
Dünden Bugüne, Türkiye’de Kadınların Siyasal Katılımı (I)
1682 Okunma.
06 Mart 2015
SİYASAL KATILIMDA VE SİYASAL TEMSİLDE KADININ YERİ
2045 Okunma.
06 Mart 2015
MUSUL KONUSU YİNE GÜNDEME OTURACAK GİBİ
1630 Okunma.
Haber Yazılımı