Yazı Detayı
14 Ocak 2018 - Pazar 00:07 Bu yazı 230 kez okundu
 
İbni Haldun’un beşli şeması
Hüseyin Seyfi
dedeseyfi@hotmail.com
 
 

Beşli şemaya geçmeden önce, İbni Haldun’u kısaca tanımak gerek.

İbni Haldun, 1332- 1406 tarihleri arasında yaşamış Tunuslu bir bilgin. Tarih, sosyoloji, siyaset, iktisat ve felsefe gibi dallarda günümüz bilim adamlarının bile takdirini toplayan eserler vermiş, ömrünü siyasi ve idari görevlerde geçirmiştir. Modern tarihçiliğin, siyasal bilimlerin ve sosyolojinin kurucularından biri olarak tanınır. Eserlerinin içinde mukaddime adlı kitabı ünlüdür.

İbni Haldun, uygarlığın temeli olarak nitelediği bedevi yaşamını gözlemiş, kabile, akraba ve kan bağlarını içeren toplum yaşamını sosyolojik açıdan incelemiştir. Krallara danışmanlık yapmış, devlet yönetimini ve burada dönen dolapları üstün bir zeka ile gözlemleyerek günümüzde dahi geçerliliğini koruyan ve tanık olunan sonuçlara varmıştır. Ünlü sosyologlara ilham kaynağı olmuştur.

Siyaset teorisi içinde devletin kuruluş- doğuş, gelişim ve yıkılış dönemlerini incelemiş, beş dönem şeması olarak adlandırılan süreçleri kısaca şöyle açıklanmaktadır:

Devletin veya hanedanlığın kuruluş ya da zafer aşaması birinci dönemdir. Burada grup dayanışması, aile ve din bağları vardır. Başlangıçta bu bağlardan yararlanan ve iktidarı için kullanan hükümdar, şef ya da kral, zaman geçtikçe muhalefet grupları ve karşı çıkışları yavaş yavaş bastırıır. ( Tavr al Zafar)

İkinci aşamada egemen güç – kral veya hükümdar, grubun ileri gelenlerini çevresinden ve yönetimden uzaklaştırmaya başlar. Bu dönemde, hükümdarın mutlak ve tek elde iktidarı- şahsilik söz konusudur. Tüm yetkileri kendinde toplamak için başlangıçta kendisi ile yönetimi paylaşanları tasfiye eder. Kan bağı ve dini duygularla kendine bağlanma yerine sadakat grubu, ücretli ordu, bürokrasi ve bilginlerin desteğini koyar. Devleti yöneten kral, bu dönem içinde kendine köleler edinir, ihsan ve lütufta bulunduğu adamlar tarafından desteklenir onların içinden seçtiklerini kendine yardımcı tayin eder.

Üçüncü dönem, mülk ve nimetlerin arttığı, hükümdarın servet, mal, şan şöhret elde ettiği ve rahatladığı dönemdir. Bu devre, tavr al- farag olarak adlandırılır.

Dördüncü dönem, sahibinin artık durulduğu, barış ve huzur içinde yaşamak istediği ( tavr al- kunü- val- musalama) evredir. Lüks ve rahat yaşama alışıldığı, bu durumun yönetenlerce sonsuza dek süreceğine inanıldığı bir süreçtir.

Son evre, israfın, saçıp savurmanın egemen olduğu ( Tavr al israf- va’l tabzir)

İsraf ve tebriz- gurur aşamasıdır. Geliri azaltıp tüketimi giderek artıran devlet, ücretli ordu ve bürokrasi desteğini kaybederek yavaş yavaş ya da ani bir sona

doğru ilerler. Ahlakın ve bağların iyice yozlaştığı, ekonominin çöküntüye uğradığı bir dönemdir.

Tarihi yazmış, onu bizzat yaşamış bilgin ve bilim adamlarını tanımak gerekiyor. Asırlar içinde gelişen teknoloji, ilerleyen uygarlık insan karakterini değiştiremiyor. Bencillik, çıkarcılık, taraftarlık, kendini başkalarından üstün görme, egemenlik hakimiyet, diktatörlük, lüks şatafat, sömürü, kandırma, yalan dolan geçmişten günümüze benzerlikler taşıyor. Kişisel hırs ve ihtiraslar uğruna nice kanların döküldüğü, nice imparatorlukların, devletlerin batırıldığını tarihi okudukça öğreniyoruz.

Hüseyin Seyfi

Kay: Halil İnalcık Armağanı, Tarih araştırmaları 1, Doğu Batı yayınları, 2009

Mehmet Yüksel; İbni Haldun’un sosyal teorisinde hukuk,368-369

 
Etiketler: İbni, Haldun’un, beşli, şeması,
Yorumlar
Alıntı Yazarlar
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Fenerbahçe
36
36
2
6
10
18
2
Fenerbahçe
36
36
2
6
10
18
3
Medipol Başakşehir
36
31
3
3
11
17
4
Medipol Başakşehir
36
31
3
3
11
17
5
Galatasaray
35
37
4
2
11
17
6
Galatasaray
35
37
4
2
11
17
7
Göztepe
30
31
6
3
9
18
8
Göztepe
30
31
6
3
9
18
9
Beşiktaş
30
29
3
6
8
17
10
Beşiktaş
30
29
3
6
8
17
11
Kayserispor
30
25
3
6
8
17
12
Kayserispor
30
25
3
6
8
17
13
Trabzonspor
29
33
4
5
8
17
14
Trabzonspor
29
33
4
5
8
17
15
Sivasspor
26
23
7
2
8
17
16
Sivasspor
26
23
7
2
8
17
17
Bursaspor
25
28
6
4
7
17
18
Bursaspor
25
28
6
4
7
17
19
Yeni Malatyaspor
23
21
7
5
6
18
20
Yeni Malatyaspor
23
21
7
5
6
18
21
Kasımpaşa
22
28
8
4
6
18
22
Kasımpaşa
22
28
8
4
6
18
23
Akhisarspor
19
22
8
4
5
17
24
Akhisarspor
19
22
8
4
5
17
25
Alanyaspor
18
30
10
3
5
18
26
Alanyaspor
18
30
10
3
5
18
27
Osmanlıspor FK
18
26
10
3
5
18
28
Osmanlıspor FK
18
26
10
3
5
18
29
Gençlerbirliği
17
22
9
5
4
18
30
Gençlerbirliği
17
22
9
5
4
18
31
Antalyaspor
17
19
8
5
4
17
32
Antalyaspor
17
19
8
5
4
17
33
Atiker Konyaspor
15
16
10
3
4
17
34
Atiker Konyaspor
15
16
10
3
4
17
35
Kardemir Karabükspor
9
14
13
3
2
18
36
Kardemir Karabükspor
9
14
13
3
2
18
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
,