Yazı Detayı
14 Ocak 2018 - Pazar 00:07 Bu yazı 1010 kez okundu
 
İbni Haldun’un beşli şeması
Hüseyin Seyfi
dedeseyfi@hotmail.com
 
 

Beşli şemaya geçmeden önce, İbni Haldun’u kısaca tanımak gerek.

İbni Haldun, 1332- 1406 tarihleri arasında yaşamış Tunuslu bir bilgin. Tarih, sosyoloji, siyaset, iktisat ve felsefe gibi dallarda günümüz bilim adamlarının bile takdirini toplayan eserler vermiş, ömrünü siyasi ve idari görevlerde geçirmiştir. Modern tarihçiliğin, siyasal bilimlerin ve sosyolojinin kurucularından biri olarak tanınır. Eserlerinin içinde mukaddime adlı kitabı ünlüdür.

İbni Haldun, uygarlığın temeli olarak nitelediği bedevi yaşamını gözlemiş, kabile, akraba ve kan bağlarını içeren toplum yaşamını sosyolojik açıdan incelemiştir. Krallara danışmanlık yapmış, devlet yönetimini ve burada dönen dolapları üstün bir zeka ile gözlemleyerek günümüzde dahi geçerliliğini koruyan ve tanık olunan sonuçlara varmıştır. Ünlü sosyologlara ilham kaynağı olmuştur.

Siyaset teorisi içinde devletin kuruluş- doğuş, gelişim ve yıkılış dönemlerini incelemiş, beş dönem şeması olarak adlandırılan süreçleri kısaca şöyle açıklanmaktadır:

Devletin veya hanedanlığın kuruluş ya da zafer aşaması birinci dönemdir. Burada grup dayanışması, aile ve din bağları vardır. Başlangıçta bu bağlardan yararlanan ve iktidarı için kullanan hükümdar, şef ya da kral, zaman geçtikçe muhalefet grupları ve karşı çıkışları yavaş yavaş bastırıır. ( Tavr al Zafar)

İkinci aşamada egemen güç – kral veya hükümdar, grubun ileri gelenlerini çevresinden ve yönetimden uzaklaştırmaya başlar. Bu dönemde, hükümdarın mutlak ve tek elde iktidarı- şahsilik söz konusudur. Tüm yetkileri kendinde toplamak için başlangıçta kendisi ile yönetimi paylaşanları tasfiye eder. Kan bağı ve dini duygularla kendine bağlanma yerine sadakat grubu, ücretli ordu, bürokrasi ve bilginlerin desteğini koyar. Devleti yöneten kral, bu dönem içinde kendine köleler edinir, ihsan ve lütufta bulunduğu adamlar tarafından desteklenir onların içinden seçtiklerini kendine yardımcı tayin eder.

Üçüncü dönem, mülk ve nimetlerin arttığı, hükümdarın servet, mal, şan şöhret elde ettiği ve rahatladığı dönemdir. Bu devre, tavr al- farag olarak adlandırılır.

Dördüncü dönem, sahibinin artık durulduğu, barış ve huzur içinde yaşamak istediği ( tavr al- kunü- val- musalama) evredir. Lüks ve rahat yaşama alışıldığı, bu durumun yönetenlerce sonsuza dek süreceğine inanıldığı bir süreçtir.

Son evre, israfın, saçıp savurmanın egemen olduğu ( Tavr al israf- va’l tabzir)

İsraf ve tebriz- gurur aşamasıdır. Geliri azaltıp tüketimi giderek artıran devlet, ücretli ordu ve bürokrasi desteğini kaybederek yavaş yavaş ya da ani bir sona

doğru ilerler. Ahlakın ve bağların iyice yozlaştığı, ekonominin çöküntüye uğradığı bir dönemdir.

Tarihi yazmış, onu bizzat yaşamış bilgin ve bilim adamlarını tanımak gerekiyor. Asırlar içinde gelişen teknoloji, ilerleyen uygarlık insan karakterini değiştiremiyor. Bencillik, çıkarcılık, taraftarlık, kendini başkalarından üstün görme, egemenlik hakimiyet, diktatörlük, lüks şatafat, sömürü, kandırma, yalan dolan geçmişten günümüze benzerlikler taşıyor. Kişisel hırs ve ihtiraslar uğruna nice kanların döküldüğü, nice imparatorlukların, devletlerin batırıldığını tarihi okudukça öğreniyoruz.

Hüseyin Seyfi

Kay: Halil İnalcık Armağanı, Tarih araştırmaları 1, Doğu Batı yayınları, 2009

Mehmet Yüksel; İbni Haldun’un sosyal teorisinde hukuk,368-369

 
Etiketler: İbni, Haldun’un, beşli, şeması,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
22 Nisan 2019
Köy Enstitüleri
141 Okunma.
22 Nisan 2019
Kılıçdaroğlu’na Saldırı
60 Okunma.
18 Mart 2019
Çanakkale ve Atatürk’ü Gönülden Sevmek
327 Okunma.
14 Şubat 2019
Gidenin Ardından
1050 Okunma.
01 Şubat 2019
Berat Belgesi ve Şark Kurnazlığı
464 Okunma.
15 Eylül 2018
Eğitimin Ülke Kalkınmasında Önemi
2397 Okunma.
27 Ağustos 2018
Avanos’ta Bir Koşucu Mustafa Ekseri
761 Okunma.
12 Ağustos 2018
CHP İktidar ve Kriz
611 Okunma.
08 Ağustos 2018
Papaz Böyle Çarparsa
512 Okunma.
10 Temmuz 2018
Kayseri Şehir Hastanesi
1432 Okunma.
04 Temmuz 2018
Demokrasinin Anlamını İyi Kavrayan Toplumlarda
618 Okunma.
08 Haziran 2018
Parti Propagandaları ve Bilinmeyen Numaralarda Memleketin Durumu
873 Okunma.
30 Mayıs 2018
2-1 Görünüyor
888 Okunma.
20 Mayıs 2018
2018 Seçimleri, Propaganda ve Beklentiler
667 Okunma.
06 Mayıs 2018
Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan’ın Yakalanmalarına Dair
1166 Okunma.
28 Nisan 2018
Avanos- Asma Köprü Üstünde İnsan Kalabalığı
1149 Okunma.
23 Nisan 2018
23 Nisan
603 Okunma.
10 Nisan 2018
Köy Enstitüleri Kapatılmasaydı Bugün
810 Okunma.
11 Mart 2018
En İyisi Ben’im Sevdası
1247 Okunma.
23 Şubat 2018
Avanos’ta Çanak Çömlek Sanatı
1148 Okunma.
18 Şubat 2018
Pozitif Bilimlere Önem Veren Toplumlarda Hainler Barınamaz
842 Okunma.
27 Ocak 2018
Türkiye- ABD İlişkileri
791 Okunma.
23 Ocak 2018
Yılanla Aynı Çuvala Girilmez
839 Okunma.
26 Aralık 2017
Bunlar köy Enstitülerini kapattıran zihniyetin artıkları
1447 Okunma.
18 Aralık 2017
İnsan Beyni ve Eğitim
917 Okunma.
03 Aralık 2017
Kitabıma Almanya’dan bir övgü
1321 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürk ve Anıtkabir
857 Okunma.
31 Ekim 2017
Mutluluk ve yaşam
1052 Okunma.
14 Ekim 2017
Ey Amerika!
955 Okunma.
21 Eylül 2017
Memleketin hali
1128 Okunma.
09 Eylül 2017
Facebook ve kişiye etkileri
1251 Okunma.
29 Ağustos 2017
Havanda su dövmek
856 Okunma.
17 Ağustos 2017
Avanos Eski Halı Ve Kilimleri-2
1282 Okunma.
09 Ağustos 2017
Hurafeler, kediler
970 Okunma.
19 Temmuz 2017
Lee Hodgson’un hikayesi
1129 Okunma.
12 Temmuz 2017
Avanos Eski Halı ve Kilimleri-1
1759 Okunma.
02 Temmuz 2017
Toprak Ve Aydın
1472 Okunma.
18 Haziran 2017
Biz Uganda mıyız?
1505 Okunma.
13 Haziran 2017
Sağlık için ne kadar koşmalı-2
1304 Okunma.
05 Haziran 2017
Çok oturma insan yaşamını etkiliyor 1
1681 Okunma.
31 Mayıs 2017
İslam Ülkeleri Ve Süper Güçler
1066 Okunma.
20 Mayıs 2017
Avanos’ta trafik ve park sorunu
2137 Okunma.
19 Mayıs 2017
19 Mayıslar
1106 Okunma.
15 Mayıs 2017
Tarih sağlam belgelere dayanmalı
955 Okunma.
14 Mayıs 2017
Arkanızda Kimler Var Bunları Söyleten?
1150 Okunma.
07 Mayıs 2017
CHP’nin Tuhaflığı
1448 Okunma.
27 Nisan 2017
Yorumsuz referandum sonuçları ve ilgili kanun
1173 Okunma.
03 Nisan 2017
Sorgulayan denemeler
1833 Okunma.
08 Mart 2017
Global dünyanın doğurdukları
1205 Okunma.
25 Şubat 2017
25 Günlük Ömür İçinde Böceklerin Aşkı
1593 Okunma.
16 Şubat 2017
Demokrat Kişilik, Demokrasi
1335 Okunma.
11 Şubat 2017
Halk Kütüphaneleri ve Kitaplar 2
1096 Okunma.
02 Şubat 2017
ANADOLU’DA DÖRT BİN YILI YAŞAYANLAR
1490 Okunma.
25 Ocak 2017
Ey güzel ülkem
1436 Okunma.
16 Ocak 2017
Halk kütüphaneleri
1478 Okunma.
02 Ocak 2017
Geçen bir buçuk yılın terör bilançosu
1316 Okunma.
24 Aralık 2016
Abdullah Amca ve kitap
1585 Okunma.
15 Mayıs 2015
Biberden Kent Meclisi’ne
3624 Okunma.
08 Nisan 2015
Yazıya Sorgu ve Zaman İçinde Ayna
2481 Okunma.
04 Nisan 2015
Türkiye Gündemi Seçimdi Ya!
1820 Okunma.
10 Mart 2015
Seçimlere doğru
1650 Okunma.
23 Şubat 2015
Gündemdekiler
1791 Okunma.
07 Şubat 2015
Yalan Üstüne
2302 Okunma.
24 Ocak 2015
24 lira için siyaset yapma
2365 Okunma.
Haber Yazılımı