Yazı Detayı
14 Ocak 2018 - Pazar 00:07 Bu yazı 781 kez okundu
 
İbni Haldun’un beşli şeması
Hüseyin Seyfi
dedeseyfi@hotmail.com
 
 

Beşli şemaya geçmeden önce, İbni Haldun’u kısaca tanımak gerek.

İbni Haldun, 1332- 1406 tarihleri arasında yaşamış Tunuslu bir bilgin. Tarih, sosyoloji, siyaset, iktisat ve felsefe gibi dallarda günümüz bilim adamlarının bile takdirini toplayan eserler vermiş, ömrünü siyasi ve idari görevlerde geçirmiştir. Modern tarihçiliğin, siyasal bilimlerin ve sosyolojinin kurucularından biri olarak tanınır. Eserlerinin içinde mukaddime adlı kitabı ünlüdür.

İbni Haldun, uygarlığın temeli olarak nitelediği bedevi yaşamını gözlemiş, kabile, akraba ve kan bağlarını içeren toplum yaşamını sosyolojik açıdan incelemiştir. Krallara danışmanlık yapmış, devlet yönetimini ve burada dönen dolapları üstün bir zeka ile gözlemleyerek günümüzde dahi geçerliliğini koruyan ve tanık olunan sonuçlara varmıştır. Ünlü sosyologlara ilham kaynağı olmuştur.

Siyaset teorisi içinde devletin kuruluş- doğuş, gelişim ve yıkılış dönemlerini incelemiş, beş dönem şeması olarak adlandırılan süreçleri kısaca şöyle açıklanmaktadır:

Devletin veya hanedanlığın kuruluş ya da zafer aşaması birinci dönemdir. Burada grup dayanışması, aile ve din bağları vardır. Başlangıçta bu bağlardan yararlanan ve iktidarı için kullanan hükümdar, şef ya da kral, zaman geçtikçe muhalefet grupları ve karşı çıkışları yavaş yavaş bastırıır. ( Tavr al Zafar)

İkinci aşamada egemen güç – kral veya hükümdar, grubun ileri gelenlerini çevresinden ve yönetimden uzaklaştırmaya başlar. Bu dönemde, hükümdarın mutlak ve tek elde iktidarı- şahsilik söz konusudur. Tüm yetkileri kendinde toplamak için başlangıçta kendisi ile yönetimi paylaşanları tasfiye eder. Kan bağı ve dini duygularla kendine bağlanma yerine sadakat grubu, ücretli ordu, bürokrasi ve bilginlerin desteğini koyar. Devleti yöneten kral, bu dönem içinde kendine köleler edinir, ihsan ve lütufta bulunduğu adamlar tarafından desteklenir onların içinden seçtiklerini kendine yardımcı tayin eder.

Üçüncü dönem, mülk ve nimetlerin arttığı, hükümdarın servet, mal, şan şöhret elde ettiği ve rahatladığı dönemdir. Bu devre, tavr al- farag olarak adlandırılır.

Dördüncü dönem, sahibinin artık durulduğu, barış ve huzur içinde yaşamak istediği ( tavr al- kunü- val- musalama) evredir. Lüks ve rahat yaşama alışıldığı, bu durumun yönetenlerce sonsuza dek süreceğine inanıldığı bir süreçtir.

Son evre, israfın, saçıp savurmanın egemen olduğu ( Tavr al israf- va’l tabzir)

İsraf ve tebriz- gurur aşamasıdır. Geliri azaltıp tüketimi giderek artıran devlet, ücretli ordu ve bürokrasi desteğini kaybederek yavaş yavaş ya da ani bir sona

doğru ilerler. Ahlakın ve bağların iyice yozlaştığı, ekonominin çöküntüye uğradığı bir dönemdir.

Tarihi yazmış, onu bizzat yaşamış bilgin ve bilim adamlarını tanımak gerekiyor. Asırlar içinde gelişen teknoloji, ilerleyen uygarlık insan karakterini değiştiremiyor. Bencillik, çıkarcılık, taraftarlık, kendini başkalarından üstün görme, egemenlik hakimiyet, diktatörlük, lüks şatafat, sömürü, kandırma, yalan dolan geçmişten günümüze benzerlikler taşıyor. Kişisel hırs ve ihtiraslar uğruna nice kanların döküldüğü, nice imparatorlukların, devletlerin batırıldığını tarihi okudukça öğreniyoruz.

Hüseyin Seyfi

Kay: Halil İnalcık Armağanı, Tarih araştırmaları 1, Doğu Batı yayınları, 2009

Mehmet Yüksel; İbni Haldun’un sosyal teorisinde hukuk,368-369

 
Etiketler: İbni, Haldun’un, beşli, şeması,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Eylül 2018
Eğitimin Ülke Kalkınmasında Önemi
1714 Okunma.
27 Ağustos 2018
Avanos’ta Bir Koşucu Mustafa Ekseri
568 Okunma.
12 Ağustos 2018
CHP İktidar ve Kriz
443 Okunma.
08 Ağustos 2018
Papaz Böyle Çarparsa
341 Okunma.
10 Temmuz 2018
Kayseri Şehir Hastanesi
1197 Okunma.
04 Temmuz 2018
Demokrasinin Anlamını İyi Kavrayan Toplumlarda
444 Okunma.
08 Haziran 2018
Parti Propagandaları ve Bilinmeyen Numaralarda Memleketin Durumu
703 Okunma.
30 Mayıs 2018
2-1 Görünüyor
702 Okunma.
20 Mayıs 2018
2018 Seçimleri, Propaganda ve Beklentiler
501 Okunma.
06 Mayıs 2018
Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan’ın Yakalanmalarına Dair
973 Okunma.
28 Nisan 2018
Avanos- Asma Köprü Üstünde İnsan Kalabalığı
938 Okunma.
23 Nisan 2018
23 Nisan
445 Okunma.
10 Nisan 2018
Köy Enstitüleri Kapatılmasaydı Bugün
654 Okunma.
11 Mart 2018
En İyisi Ben’im Sevdası
1077 Okunma.
23 Şubat 2018
Avanos’ta Çanak Çömlek Sanatı
870 Okunma.
18 Şubat 2018
Pozitif Bilimlere Önem Veren Toplumlarda Hainler Barınamaz
685 Okunma.
27 Ocak 2018
Türkiye- ABD İlişkileri
638 Okunma.
23 Ocak 2018
Yılanla Aynı Çuvala Girilmez
635 Okunma.
26 Aralık 2017
Bunlar köy Enstitülerini kapattıran zihniyetin artıkları
1234 Okunma.
18 Aralık 2017
İnsan Beyni ve Eğitim
682 Okunma.
03 Aralık 2017
Kitabıma Almanya’dan bir övgü
1014 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürk ve Anıtkabir
686 Okunma.
31 Ekim 2017
Mutluluk ve yaşam
882 Okunma.
14 Ekim 2017
Ey Amerika!
789 Okunma.
21 Eylül 2017
Memleketin hali
972 Okunma.
09 Eylül 2017
Facebook ve kişiye etkileri
1080 Okunma.
29 Ağustos 2017
Havanda su dövmek
694 Okunma.
17 Ağustos 2017
Avanos Eski Halı Ve Kilimleri-2
1076 Okunma.
09 Ağustos 2017
Hurafeler, kediler
808 Okunma.
19 Temmuz 2017
Lee Hodgson’un hikayesi
972 Okunma.
12 Temmuz 2017
Avanos Eski Halı ve Kilimleri-1
1480 Okunma.
02 Temmuz 2017
Toprak Ve Aydın
1290 Okunma.
18 Haziran 2017
Biz Uganda mıyız?
1354 Okunma.
13 Haziran 2017
Sağlık için ne kadar koşmalı-2
1099 Okunma.
05 Haziran 2017
Çok oturma insan yaşamını etkiliyor 1
1498 Okunma.
31 Mayıs 2017
İslam Ülkeleri Ve Süper Güçler
887 Okunma.
20 Mayıs 2017
Avanos’ta trafik ve park sorunu
1964 Okunma.
19 Mayıs 2017
19 Mayıslar
912 Okunma.
15 Mayıs 2017
Tarih sağlam belgelere dayanmalı
789 Okunma.
14 Mayıs 2017
Arkanızda Kimler Var Bunları Söyleten?
984 Okunma.
07 Mayıs 2017
CHP’nin Tuhaflığı
1295 Okunma.
27 Nisan 2017
Yorumsuz referandum sonuçları ve ilgili kanun
1009 Okunma.
03 Nisan 2017
Sorgulayan denemeler
1637 Okunma.
08 Mart 2017
Global dünyanın doğurdukları
1034 Okunma.
25 Şubat 2017
25 Günlük Ömür İçinde Böceklerin Aşkı
1402 Okunma.
16 Şubat 2017
Demokrat Kişilik, Demokrasi
1179 Okunma.
11 Şubat 2017
Halk Kütüphaneleri ve Kitaplar 2
945 Okunma.
02 Şubat 2017
ANADOLU’DA DÖRT BİN YILI YAŞAYANLAR
1328 Okunma.
25 Ocak 2017
Ey güzel ülkem
1278 Okunma.
16 Ocak 2017
Halk kütüphaneleri
1256 Okunma.
02 Ocak 2017
Geçen bir buçuk yılın terör bilançosu
1159 Okunma.
24 Aralık 2016
Abdullah Amca ve kitap
1406 Okunma.
15 Mayıs 2015
Biberden Kent Meclisi’ne
3480 Okunma.
08 Nisan 2015
Yazıya Sorgu ve Zaman İçinde Ayna
2318 Okunma.
04 Nisan 2015
Türkiye Gündemi Seçimdi Ya!
1676 Okunma.
10 Mart 2015
Seçimlere doğru
1505 Okunma.
23 Şubat 2015
Gündemdekiler
1642 Okunma.
07 Şubat 2015
Yalan Üstüne
2124 Okunma.
24 Ocak 2015
24 lira için siyaset yapma
2176 Okunma.
Haber Yazılımı