Yazı Detayı
14 Ocak 2018 - Pazar 00:07 Bu yazı 456 kez okundu
 
İbni Haldun’un beşli şeması
Hüseyin Seyfi
dedeseyfi@hotmail.com
 
 

Beşli şemaya geçmeden önce, İbni Haldun’u kısaca tanımak gerek.

İbni Haldun, 1332- 1406 tarihleri arasında yaşamış Tunuslu bir bilgin. Tarih, sosyoloji, siyaset, iktisat ve felsefe gibi dallarda günümüz bilim adamlarının bile takdirini toplayan eserler vermiş, ömrünü siyasi ve idari görevlerde geçirmiştir. Modern tarihçiliğin, siyasal bilimlerin ve sosyolojinin kurucularından biri olarak tanınır. Eserlerinin içinde mukaddime adlı kitabı ünlüdür.

İbni Haldun, uygarlığın temeli olarak nitelediği bedevi yaşamını gözlemiş, kabile, akraba ve kan bağlarını içeren toplum yaşamını sosyolojik açıdan incelemiştir. Krallara danışmanlık yapmış, devlet yönetimini ve burada dönen dolapları üstün bir zeka ile gözlemleyerek günümüzde dahi geçerliliğini koruyan ve tanık olunan sonuçlara varmıştır. Ünlü sosyologlara ilham kaynağı olmuştur.

Siyaset teorisi içinde devletin kuruluş- doğuş, gelişim ve yıkılış dönemlerini incelemiş, beş dönem şeması olarak adlandırılan süreçleri kısaca şöyle açıklanmaktadır:

Devletin veya hanedanlığın kuruluş ya da zafer aşaması birinci dönemdir. Burada grup dayanışması, aile ve din bağları vardır. Başlangıçta bu bağlardan yararlanan ve iktidarı için kullanan hükümdar, şef ya da kral, zaman geçtikçe muhalefet grupları ve karşı çıkışları yavaş yavaş bastırıır. ( Tavr al Zafar)

İkinci aşamada egemen güç – kral veya hükümdar, grubun ileri gelenlerini çevresinden ve yönetimden uzaklaştırmaya başlar. Bu dönemde, hükümdarın mutlak ve tek elde iktidarı- şahsilik söz konusudur. Tüm yetkileri kendinde toplamak için başlangıçta kendisi ile yönetimi paylaşanları tasfiye eder. Kan bağı ve dini duygularla kendine bağlanma yerine sadakat grubu, ücretli ordu, bürokrasi ve bilginlerin desteğini koyar. Devleti yöneten kral, bu dönem içinde kendine köleler edinir, ihsan ve lütufta bulunduğu adamlar tarafından desteklenir onların içinden seçtiklerini kendine yardımcı tayin eder.

Üçüncü dönem, mülk ve nimetlerin arttığı, hükümdarın servet, mal, şan şöhret elde ettiği ve rahatladığı dönemdir. Bu devre, tavr al- farag olarak adlandırılır.

Dördüncü dönem, sahibinin artık durulduğu, barış ve huzur içinde yaşamak istediği ( tavr al- kunü- val- musalama) evredir. Lüks ve rahat yaşama alışıldığı, bu durumun yönetenlerce sonsuza dek süreceğine inanıldığı bir süreçtir.

Son evre, israfın, saçıp savurmanın egemen olduğu ( Tavr al israf- va’l tabzir)

İsraf ve tebriz- gurur aşamasıdır. Geliri azaltıp tüketimi giderek artıran devlet, ücretli ordu ve bürokrasi desteğini kaybederek yavaş yavaş ya da ani bir sona

doğru ilerler. Ahlakın ve bağların iyice yozlaştığı, ekonominin çöküntüye uğradığı bir dönemdir.

Tarihi yazmış, onu bizzat yaşamış bilgin ve bilim adamlarını tanımak gerekiyor. Asırlar içinde gelişen teknoloji, ilerleyen uygarlık insan karakterini değiştiremiyor. Bencillik, çıkarcılık, taraftarlık, kendini başkalarından üstün görme, egemenlik hakimiyet, diktatörlük, lüks şatafat, sömürü, kandırma, yalan dolan geçmişten günümüze benzerlikler taşıyor. Kişisel hırs ve ihtiraslar uğruna nice kanların döküldüğü, nice imparatorlukların, devletlerin batırıldığını tarihi okudukça öğreniyoruz.

Hüseyin Seyfi

Kay: Halil İnalcık Armağanı, Tarih araştırmaları 1, Doğu Batı yayınları, 2009

Mehmet Yüksel; İbni Haldun’un sosyal teorisinde hukuk,368-369

 
Etiketler: İbni, Haldun’un, beşli, şeması,
Yorumlar
Alıntı Yazarlar
Puan Durumu
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Galatasaray
63
0
7
3
20
30
2
Medipol Başakşehir
62
0
6
5
19
30
3
Beşiktaş
59
0
4
8
17
29
4
Fenerbahçe
57
0
4
9
16
29
5
Trabzonspor
46
0
8
10
12
30
6
Kayserispor
44
0
10
8
12
30
7
Demir Grup Sivasspor
44
0
12
5
13
30
8
Göztepe
43
0
10
7
12
29
9
Kasımpaşa
40
0
11
7
11
29
10
Evkur Yeni Malatyaspor
38
0
11
8
10
29
11
Bursaspor
36
0
14
6
10
30
12
Antalyaspor
35
0
12
8
9
29
13
Teleset Mob. Akhisarspor
34
0
13
7
9
29
14
Aytemiz Alanyaspor
32
0
16
5
9
30
15
Osmanlıspor FK
32
0
14
8
8
30
16
Gençlerbirliği
30
0
14
9
7
30
17
Atiker Konyaspor
29
0
14
8
7
29
18
Kardemir Karabükspor
12
0
24
3
3
30
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı