Haber Detayı
07 Ocak 2019 - Pazartesi 11:02 Bu haber 1361 kez okundu
 
Avanos Yeşilbaş Camii’nin Kitabeleri
Dr. Filiz Kılıç - Mehmet Kılıç'tan çok güzel araştırma yazısı
AVANOS Haberi
Avanos Yeşilbaş Camii’nin Kitabeleri

Yeşilbaş Camii Avanos’un tarihi camilerinden birisidir. Yaptıranı kesin olarak bilinmese de yeşil sarık saran birisi tarafından yaptırıldığı için bu adla anıldığı söylenmektedir. Cami de iki kitabe vardır. Birisi caminin içindedir. Üzerindeki yazıdan H.1226 (Miladi 1811-1812)yazıldığı, metnin Fazıl isimli bir şaire ait olduğu anlaşılmaktadır.

I. Birinci Kitabe (İç Kitabe)

Dilâ  nev-câmi’-i dil-cûya gel şâyeste-i ta’zîm

Edâ kıl penc evkâtı idegör şevk ile tekrîm

 

Bunun bânisi Sersebzî  Ağa Hâtem[1]-i sânî

Muvaffak oldı bu hayra ne ra’nâ eylemiş tersim

 

Hulûs-i kalb ile kıldı bu ma’bed-hâneyi ihyâ

Ümîdim defter-i a’mâline hayrı ola tevsîm

 

Kemâl-i ihtiyâcın gûş idicek karye âhînın[2]

Tevakkuf etmedi asla edipdir şükr ile tanzim

 

Ne dirsin bâni-i câmi’ tamâm olmazdan akdemce

Ecel sayyâdına ol murg-ı cânın eyledi teslîm

 

Düşürse Fâzılâ bâ-ta’miye târîh-i ra’nâsı

Livechillâh edip inşâ bu Beytullâh-ı İbrâhîm

 

1.Ey gönül, gönül çeken (çok güzel) olan yeni camiye ona layık bir şekilde onu yücelterek gel. Beş vakit namazı şevk ile ululayarak (saygı göstererek) eda kıl.

(Şair, beyitte gönlüne seslenerek yeni inşa edilmiş bu güzel camiye saygı duyarak gel ve burada beş vakit namazını kıl, demektedir. Beyitten caminin güzel olduğunu ve yeni yapıldığını anlamaktayız).

2.Bunun (caminin) yapanı ikinci Hâtem gibi olan Sersebzî (Yeşilbaşlı) Ağa’dır. O, bu hayrı yapmayı başardı. (Bu camiyi) ne güzel resimlemiş!

(Camiyi yaptıran hayırsever Sersebzî ya da Ser-i sebzî Ağa diye bilinen Hâtem-i Tay gibi cömert biridir. Avanos’ta bulunan cami günümüzde Yeşilbaş Camii olarak bilinir. Bu beyitte de ilk beyitte olduğu gibi caminin güzel inşa edildiği söylenmektedir).

3.Kalp temizliğiyle, samimiyetle bu ibadet yerini ihya kıldı. Amel defterine hayrının yazılmasını ümit ederim.

(Şair, Ağa’nın Allah için samimiyetle bu ibadet yerini yaptırdığı için amel defterine bu hayrının sevap olarak yazılmasını arzu eder).

4.(O) köy halkının (camiye) ihtiyacını duyunca beklemeden şükredip tanzim etti.

(Bu beyitten caminin yapıldığı köyün (Avanos köyü) camiye ihtiyacı olduğunu duyduğu için Ağa’nın bu camiyi yaptırdığını, yaptırırken de kendisine böyle bir hayır yapmasına fırsat verdiği için Allah’a şükrettiğini anlıyoruz. Yine “duyunca” kelimesi sanki Ağanın Avanoslu olmadığı gibi bir anlam da vermektedir.)

5.Cami tamamlanmadan kısa bir süre önce (o) ecel avcısına can kuşunu teslim eyledi (öldü).

(Bu beyitten de Ağa’nın caminin tamamlandığını göremeden kısa bir süre vefat ettiği anlaşılmaktadır).

6.Ey Fazıl, Allah için bu Hz. İbrahim’in Kâbe’sini inşa edip, güzel tarihini tamiye[3] ile düşürse!

(Son beyitten şiirin yazarının Fazıl[4] adında bir şair olduğu anlaşılmaktadır. Beyitte cami Hz. İbrahim’in makamına[5] benzetilmiştir. Böylece bir ibadet yeri olan camiye daha fazla kutsiyet atfedilmektedir. Son beyit aynı zamanda bir tarih beytidir. Caminin inşası bitince Fazıl adındaki bir şair bu şiiri yazmış ve son beytinde de ebced[6] sistemine göre tarih düşürmüştür).

(Sene 1226 (Miladi 1811-1812)

II.İkinci Kitabe (Dış Kapı Kitabesi)

İkinci kitabe caminin dış kapısının üzerinde, duvardadır. Kahverengi mermer üzerine kazınarak yazılan kitabe küçük ebatlarda olup, üzerinde “Bu câmi’e sebep olan her an feyz bulsun.  Hadd-i ömrin mezîd idüp kalbi imân tolsun. Yarın rûz-i kıyâmette Resulullâh şefi olsun. Sene 1310” yazmaktadır. (H.1892-1893)” (Bu caminin yapılmasına sebep olan kişi her an feyz bulsun. Ömrü uzun olup kalbi imanla dolsun. Kıyamet gününde Resulullâh şefaatçı olsun.  Sene 1892/1893.) Bu kitabede de her ne kadar adı anılmasa da caminin yapılmasına sebep olan Yeşilbaşlı Ağaya doğrudan dua ve övgü vardır. Yazılış tarihi itibariyle iç kitabe ile arasında yaklaşık 80 sene olduğu için bu kitabenin daha sonraki yıllarda yapılan bir onarımdan sonra buraya konulduğu düşünülebilir.

(Kaynak: Dr. Filiz Kılıç Mehmet Kılıç, Avanos’a Dair Yazılar 1, Ankara 2016)

 

 

[1] Hatem-i Tai: Cömertliğiyle ünlü Arap şairi ve kabile reisi. Altıncı yüzyılın sonunda, yedinci yüzyılın başında yaşamıştır. İsmi Abdullah bin Sa’d’dır. Çok cömert olduğu için “Hatem”, Tayy kabilesinin reisi olduğu için “Tai” lakabı verilmiştir. Peygamberimizin devrine yetişmiş, ancak peygamberliğinin açıklanmasından önce vefat etmiştir. 
Hatem-i Tai, Arap, İran ve Türk edebiyatında zenginlik, cömertlik, hayırseverlik timsali olarak kullanılır.

[2] Beyitte “ahının” şeklinde yazılmış ama anlam olarak “ehlinin” şekli daha uygun olmaktadır.

[3] Tarih düşürme, önem verilen bir olayın, yılını göstermek üzere ebced hesabıyla bir cümle, bir dize ya da beyit söyleme sanatıdır. Bazen dizedeki harflerin sayı değerlerinin toplamı tarihi tam olarak göstermez. Bu tür tarihlere tamiyeli tarih denir.

[4] Pek çok biyografik kaynağa başvurmamıza rağmen 18.yy.ın sonlarında ya da 19.yy.ın başlarında yaşayan Fazıl adında bir şaire ve bu şiire rastlayamadık.

[5] Makam-ı İbrahim; bugün hâlâ Kâbe-i Şerif’te bulunan, Hz. İbrahim’in Kâbe’yi inşa ederken örülen duvarın boyunu aşması üzerine, üstüne çıkıp inşaatı devam ettirdiği taş olarak bilinir. İnşaat bittikten sonra da kaldırılmayan bu taş, Hz. İbrahim’e bazen iskele, bazen kürsü, bazen de minber olmuştur.

Hz. İbrahim, Kâbe’ye gelen insanlara Hak dini anlatıp nasihatlerde bulunurken, kalabalık topluluklara hitap edeceği zaman bu taşın üzerine çıkıp tek olan Allah’a iman etmelerini, putlara tapmanın şirk olduğunu söyler, insanları tevhit dinine davet ederdi.

 

[6] Ebced, geleneksel Arap alfabesinin eski sıralanışından (elif, ba, cim, dal) ilk dört harfinin okunuşlarıyla (E-B-Ce-D) türetilmiş bir sözcüktür. Ebced hesabı ise Ebced rakamları denilen alfabetik bir sayı sistemini kullanarak, kelime, cümlecik veya cümlelerin sayısal değerini hesaplama ve bunlardan anlamlar çıkartma işlemidir. Teori incelenen kelime, cümlecik veya metinde bir şekilde gizli şifreleme bulunduğu varsayımına dayanır.

Kaynak: (MHA) - MHA Editör: Avanos Gazetesi
Etiketler: Avanos, Yeşilbaş, Camii’nin, Kitabeleri,
Yorumlar
Haber Yazılımı