Haber Detayı
20 Mayıs 2018 - Pazar 12:11 Bu haber 1368 kez okundu
 
Avanos’ta Dutlar Olmaya Başladı
Avanos’ta dut ağacına eski ilgi yok. Meyvesini toplamak zor ve zahmetli bir iş. Ne yazık ki tüketim toplumu olduğumuz için meyvesini toplamak zorumuza gidiyor.
AVANOS Haberi


Eski Türk geleneğinde yeni yapılan evin bahçesine huzur ve bereket getirmesi için dut ağacı dikmek adettendi. Ayrıca yol kenarlarına dut, incir, iğde gibi meyveli ağaçlar da dikilirdi. Yoldan geçenler ağacın gölgesinde oturur, meyvesinden yer ağacı dikene, bakana dua ederdi. Hayvanlar da meyvesinden ve gölgesinden istifade ederdi. Eski Türk inancında insanlar ağacı kutsal sayar, dua okur, onu korur, bakarlardı. Tahtacılar, en çok ladin, köknar ve ardıcı, Yörükler ise karadut, çınar ve katran ağacını kutsal sayarlardı. Avanos’ta beyaz duta ağ dut (akdut), siyah duta da karadut denirdi.

 

Kültürümüzde kutsal kabul edilen ağaçlardan birisi de dut ağacıdır. Sabretmenin ve olgunlaşmanın simgesi olarak dut ağacı gösterilir. “Dut yaprağı olur giderek kemha(ipek) /Sabreden mûrada erer demişler “ dizelerinde olduğu gibi. Dut ağacının yapraklarını yiyen ipek böceklerinin ördüğü kozalardan dünyanın en kıymetli kumaşı ipek yapılır. “Sabırla koruk olur pekmez, sabırla dut yaprağı olur atlas” atasözü de benzer anlamları verir. Bu sözlerde tasavvuftaki “kâmil insan” mertebesine ulaşmaya da telmih vardır. Avanos’ta halk dut yaprakları yeşerince baharın geldiğine, sararıp dökülmeye başlayınca da sonbaharın geldiğine, kışın yaklaştığına inanır. Halk arasında “dut yaprağı donandı soyun, döküldü giyin” diye de bir söz vardır. Savaş zamanında yokluk günlerinde Genezin’de ve Avanos’ta dut yapraklarının tazesinden sarma ve yemek yapılırmış.

 

Bağlamanın teknesinin yapımında dut ağacı kullanılmaktadır. Dut gövdesi biçilerek tahta yapılır. Bir zamanlar Eski Çukur Caminin etrafında akasyalar, önünde büyük bir dut ağacının olduğundan bahsedilir. Cami etrafında bulunan mezarlardan bir kısmı yola gitmiş, bir kısmı da Kıran’a şimdiki yerine taşınmış. Muhtemelen burası Yukarı Mahallenin mezarlığıydı. Dut ağacının gövdesini tek adam kucaklasa elleri kavuşmazmış. İri meyveleri tadından yenmez, kurt kuş bahar mevsiminde bu ağaçtan dut yemek için gelirmiş. Cami cemaati de fırsat buldukça ağacın altında oturur, sohbet edermiş. Bir gün kim söylediyse “çevreyi kirletiyor” diye bu ulu ağacı kesmeye karar vermişler ve acımadan kesmişler. Dallarını Hüseyin Kılıç, gövdesini Fırıncı Halit Ağa satın almış. Halit Ağa gövdeden çıkan tahtaları Kıran’daki evininin inşaatında kullanmış. Yıllar geçti bu ev yandı ve yeniden yapıldı. Kim bilir dutun ahı mı tutmuştu acaba?

Halk arasında söylenen türkülerde de dut ağacı ve meyvesi çok geçer:

Dut ağacı dut verir

Yaprağını kıt verir

Oğlan büyük kız küçük

Sarıldıkça tat verir

……

Dut yedim tuttu beni

Sevdan kuruttu beni

Ne hayırsız yar imiş

Ne tez unuttu beni

Alevi Bektaşi inancında da dut ağacıyla ilgili menkıbeler vardır. Hacı Bektaş Veli külliyesinde Balım Sultan’ın türbesi önünde bulunan kara dut ağacının meyvesi şifa niyetine yenir. Dallarına bez bağlayan insanlar Hacı Bektaş Veli vasıtasıyla dileklerinin olması için Allah’a yakarırlar. O kara dutun hikayesi şudur: Rivayete göre Ahmet Yesevi irşad etmek üzere Hacı Bektaş Veli’yi Anadolu’ya yollar. Arkasından erenler meydanında yanan odunlardan birisini alır. Anadolu insanının gönül gözünü açması, gerçekler ateşini yakması temennisiyle fırlatır. Fırlatılan ucu yanmış bir dut ağacıdır. Bu ağacı Konya’da Emir Cem Sultan’ın halifesi Hâka Ahmet Sultan bulur ve Hacı Bektaş Dergâhının önüne diker.

Özbekistan’ın Buhara şehrinde Nakşibendilik tarikatının kurucusu Şah-ı Bahattin-i Nakşibendi’nin türbesinin bahçesinde de bir dut kütüğü bulunmaktadır. Kuruduğu için kesilmiş ağacın Şah-ı Bahattin-i Nakşıbendi zamanından kaldığı söyleniyor. Rivayete göre Şah-ı Nakşibendi buraya geldiğinde her yer kurak, bozkırdır. Elindeki dut ağacından yapılma bastonunu toprağa sokar, oradan su fışkırır. Baston yeşermeye başlar. Zamanla ulu bir ağaç olur. Bugün Özbekler bu ağacın etrafında dua ederek dönerlerse dileklerinin kabul olacağına inanmaktadırlar. Bazıları da çaput bağlayarak adakta bulunmaktadır.

 

Anadolu’da dut ağacına kutsiyet atfederek ondan adaklarla, dualarla yardım dileme geleneği halen devam etmektedir. Mesela İzmir Kadifekale’de ve Çorum’da bir dut ağacının dibinde bulunduğuna inanılan “ Dut Dede Yatırına” pek çok ziyaretçi gelmektedir. Ankara’nın Afşar kasabasında bulunan Dut Dede Türbesinde yatan mübarek zatın da bir avuç dutla sefere giden bir orduyu doyurduğuna inanılmaktadır. Son yıllarda mezar üstüne ve mezarlıklara dut ağacı dikilmesinin sebebini biraz da buralarda aramak lazımdır.

 

Dut ağacı havadaki karbondioksiti alıp oksijen verir. Bu sebeple de havayı temizler. Bu özelliği sebebiyle havası egzoz gazı ve fabrika dumanlarıyla kirlenmiş yerlerde bile yaşamaya devam eder. Yani çevre dostudur. Halk arasında meyvesi ve yaprakları da hastalıklara iyi geldiği için bolca kullanılır. Şerbeti ve pestili yapılır. Kurutularak çerez niyetine yenir. Eskiden Avanos’ta uzun kış gecelerinde üzüm, ceviz ve dut kurusu yenirmiş. Düğünlerde uğur getirmesi için kırılan testilerin içine muhakkak dut kurusu da konurmuş.

 

Avanos’ta dut ağacına eski ilgi yok. Meyvesini toplamak zor ve zahmetli bir iş. Ne yazık ki tüketim toplumu olduğumuz için meyvesini toplamak zorumuza gidiyor. Alternatif ürünler çoğaldı. Satın alma gücü arttı. Duta eski ihtiyaç kalmadı. Bir de meyvesi “çevreyi batırıyor” diye ilk gözden çıkarılan ağaç dut ağaçları oldu. Eskiden bahçesinde dut ağacı olmazsa evinde huzur ve bereket olmayacağına inanan insanlardan bugün çevreyi batırıyor diye dut ağacından kurtulmaya çalışan insanlar noktasına geldik. Ne diyelim “ Mevlana görelim neyler, neylerse güzel eyler.”

Mehmet KILIÇ

 

Avanosta yeşillenmiş dut ağacı

 

Özbekistan'daki dut ağacı

 

Hacıbektaş'taki dut ağacı 

 

Kaynak: (A.G.) - www.avanosgazetesi.com Editör: Avanos Gazetesi
 
Etiketler: Avanos’ta, Dutlar, Olmaya, Başladı,
Haber Videosu
Yorumlar
Yazarlar
Alıntı Yazarlar
Puan Durumu
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Beşiktaş
6
0
0
0
2
2
2
Evkur Yeni Malatyaspor
6
0
0
0
2
2
3
Galatasaray
6
0
0
0
2
2
4
Kasımpaşa
6
0
0
0
2
2
5
Kayserispor
4
0
0
1
1
2
6
Atiker Konyaspor
4
0
0
1
1
2
7
Demir Grup Sivasspor
3
0
1
0
1
2
8
Fenerbahçe
3
0
1
0
1
2
9
Trabzonspor
3
0
1
0
1
2
10
MKE Ankaragücü
3
0
1
0
1
2
11
Medipol Başakşehir
3
0
1
0
1
2
12
Çaykur Rizespor
1
0
1
1
0
2
13
Akhisarspor
1
0
1
1
0
2
14
Bursaspor
1
0
1
1
0
2
15
Antalyaspor
1
0
1
1
0
2
16
BŞB Erzurumspor
0
0
2
0
0
2
17
Göztepe
0
0
2
0
0
2
18
Aytemiz Alanyaspor
0
0
2
0
0
2
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı
istanbul escort escort istanbul